Substancja psychoaktywna. Co to jest?

Substancja psychoaktywna. Co to jest?

Najczęściej wskazujemy, że substancja psychoaktywna jest wyłącznie produktem nielegalnym. Dlaczego? Bo najczęściej posługujemy się tym terminem gdy mówimy o dopalaczach i narkotykach. Jednak do tej kategorii zaliczają się nie tylko produkty o tajemniczej nazwie ale także artykuły powszechnie dostępne, takie jak alkohol, niektóre leki, papierosy. Za substancję psychoaktywną uznaje się nawet kawę, a raczej zawartą w niej kofeinę, herbatę z zawartością dużej ilości teiny, a nawet teobrominę, która występuje w czekoladzie. Substancjami psychoaktywnymi mogą być niektóre leki przeciwbólowe i stosowane powszechnie rozpuszczalniki ( np. zmywacz do paznokci), czy kadzidełka. Chodzi o to, że zawarte w nich składniki wpływają na różne czynności mózgu, powodując wyraźne zmiany sposobu zachowania, zmiany w postrzeganiu otoczenia, zaburzenia świadomości oraz zmiany nastroju. Substancje psychoaktywne powstają zarówno przy użyciu składników syntetycznych jak i naturalnych. Ale bez względu na skład powodują zmiany nastroju, samopoczucia oraz zmieniają postrzeganie rzeczywistości. Są szkodliwe dla zdrowia, a przede wszystkim powodują groźne uzależnienia.

Substancje psychoaktywne mają silny wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne. W zależności od tego, na jakie neuroprzekaźniki oraz receptory oddziałują mogą na początkowym etapie stosowania powodować odprężenie i rozluźnienie, pobudzenie i stany euforyczne. Środki halucynogenne powodują występowanie urojeń i omamów, które często popychają do tragicznych w skutkach zachowań. Niektóre środki psychoaktywne wzmagają aktywność fizyczną oraz psychiczną, powodują na krótko przypływ sił fizycznych i poprawiają koncentrację. Są to jednak stany chwilowe i niebezpiecznie, szybko uzależniające.

Szczególnie dużym zagrożeniem dla zdrowia i życia są tzw. dopalacze ponieważ ich skład chemiczny jest ciągle modyfikowany i wzbogacany tak by zwiększać doznania i szybko uzależniać konsumentów tych środków. Co więcej ich formuły pozostają nieznane. Celem producentów jest wykorzystanie tanich ale silnie uzależniających substancji syntetycznych i naturalnych lub ich mieszanek bez informowania odbiorców co tak naprawdę zostało użyte do produkcji. W związku z tym gdy dochodzi do przedawkowania lekarze są bezradni a pomoc medyczna okazuje się często nieskuteczna a wręcz niemożliwa, ponieważ nikt nie wie jaką zastosować odtrutkę. Podobny mechanizm uzależniający działa w przypadku narkotyków, choć łatwiej zastosować antidotum w przypadku przedawkowania. Problematyczne są narkotyki miękkie, które często traktowane są jako mniej szkodliwe. Wręcz niektóre środowiska zabiegają o ich legalizację. Tymczasem prawdą jest, że choć uzależniają wolniej to ich wpływ na organizm, zwłaszcza młody jest nie mniej szkodliwy. Podobnie jak inne tego typu produkty powodują omamy wzrokowe, depersonalizację, tendencje samobójcze, rozszerzenie źrenic, niezborność ruchów, przekrwienie spojówek, wzrost ciśnienia tętniczego krwi.

Najbardziej rozpowszechnioną substancją psychoaktywną używaną przez młodzież jest alkohol. Coraz większym problemem staje się coraz wcześniejsze sięganie po niego. A picie alkoholu przed okresem dojrzewania i w jego trakcie może znacznie wpłynąć na rozwój zarówno psychiczny, jak i fizyczny, utrudniać uczenie się, zapamiętywanie, a także zaburzać prawidłowe relacje interpersonalne. Z międzynarodowego raportu „European School Survey Project on Alcohol and Drugs” (ESPAD) za rok 2019 zatytułowanego „Używanie substancji psychoaktywnych przez młodzież” zrealizowanego we współpracy z Państwową Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych wynika, że aż 84 % nastolatków w wieku 15 – 16 lat przynajmniej raz w życiu piło alkohol. W grupie 17 -18 lat jest to już 96%. Żadna inna substancja psychoaktywna nie jest tak powszechnie znana wśród młodych osób. Informacji w zakresie używania substancji psychoaktywnych przez młodzież szkolną ( szkoły podstawowe i ponadpodstawowe dostarczają badania ankietowe przeprowadzone w 2019 r. przez Instytut Badawczy IPC. W badaniu realizowanym techniką audytoryjną w poznańskich szkołach uczestniczyło łącznie 1000 uczniów. Najbardziej rozpowszechnioną substancją psychoaktywną wśród młodzieży szkolnej na terenie miasta Poznania są napoje alkoholowe. W czasie 30 dni przed badaniem piło 34,3 % badanych. Najwyższy odsetek wskazań na spożywanie alkoholu w okresie jednego tygodnia przed badaniem wystąpił wśród uczniów szkół ponadpodstawowych (38,3%), był również nieznacznie wyższy wśród chłopców (21,8%) niż wśród dziewcząt (18,6%).